WASKA ŚUNTAQ AŚNU

Unayśi huk runa yantakuq aywarqan aćka aśnukunawan. Ćayśi yantakta liyananpaq aćka waskakunakta aparqan. Yantakuykaptinśi fiyupa waqya tamya qallakuykurqan. Ćayśi yantakta ćiqtaśqan-kaqćhaw waskankunakta kaćhariykur aywarqan huk maćhayman llantukunanpaq. Ćayćaw llantukuykaptinśi paćapis ćakarña qallaykurqan. Ćayśi hinallanćhawña posädakurqan.

Paća wararkuptinñaśi ćiqtaśqan-kaqman kutirqan yantakta karqakunanpaq. Ćayśi waskankunakta watukarinanpaqqa karqanću. Ćayśi ima ruraytapis mana kamäpakur fiyupa llakiś wakpa-kaypa waskanta aśir purirqan. Ćaynaw puriykaptinśi aśnunqa ñirqan: -Imanirtaq fiyupa llakiś kaykanki?

Ćaynaw ñiptinśi ämun ñirqan: -Yantakta ćiqtaśqäćaw waskäkunakta kaćhaykuśqäkta, piraq apakuśqa? Imanaw aśirpis manami tarïću. Kananqa, imawanraq yantakta apanäpaq liyakuśaq?

Ćaynaw ñiptinśi aśnu ñirqan: -Ama llakikuyću waskaykikunapaq. Munaptiykiqa ñuqa taripämuśqayki. Ićanqa waskaykikunakta taripämunäta munarqa huk arröba kaćhikta qaramay.

Ćaynaw ñiptinśi ämunqa ñirqan: -Imanawparaq tarimunkiman waskäkunaktaqa?

Ćaynaw ñiptinśi aśnu ñirqan: -Ñiśqänaw kaćhikta qaramaptiykiqa ñuqami imanawpapis tarimuśaqpaq.

Ćaynaw Ñiptinśi ämunqa kuśiś ñirqan: -Waskäkunakta taripämänaykipaq kaptinqa huklla arröba kaćhikta qaraśqayki. Ñirkur waskäkunakta ćhäćimuptikiqa arröbapiqta masllaktami kaćhikta qaraśqaykipaq.

Ćaynaw ñirśi aśnuntaqa arröba kaćhikta qararqan. Ćayśi aśnuqa kaćhikta mikukurkur aywarqan ćunyaq hirkaman. Ćay hirkaman ćhaykurśi hitakakuykurqan wañuq-tukuśpan. Hitaraykaptin mayllantañaśi huk atuq ćayman yurikurqan. Ćay aśnu wañuś kaśqanta o puñukaś kaśqanta musyayta munarśi miśi haruyllapa yaykurqan. Aśnukta muskipaptin mana kuyukuptinśi sinqanta, ćhupanta, rinrinta, mama ćhankanta kaniparkurqan. Ćaynaw kanipaptinpis aśnuqa manaśi kuyukurqanću. Śaynaw mana kuyukuptinśi atuqqa kuśiś atuq-mayinkunakta qayakurqan: -Kayćhawmi hatunkaray wira aśnu wañuś hitaraykan! Waskaykiwan-waskaykiwan śayämuy, yayakuna!

Ćaynaw qayakuśqanta wiyarśi atuq-mayinkunaqa may-ćaypiqtapis waskankunawan-waskankunawan śuntakäyämurqan. Ñirkurñaśi aśnuktaqa watayarqan kunkapiqta, ćhakipiqta, ćiqllapiqta, rikrapiqta y ikiśninpiqtapis. Ćaynaw watarkurñaśi llapan kallpanwan qaraćhayänanpaq atuqkunaqa ćiqllanman watakuyarqan. Ñirkurśi atuqkunaqa –Ćhutay śay! Ćhutay śay! –ñir qaraćhar qallaykurqan.

Ćaynaw qaraćhaykäyaptinśi aśnuqa illaqpiqta śarkurkur –Häćhun-häćhun, häćhun-häćhun! –ñir qaparäyarqan.

Ćaynaw ćiqaypa atipakuykaqta qaraćhaptinśi wakin atuqkunapiqta waska lluqtikarqan. Wakinpiqtaśi waska raćhirqan. Wakin atuqkunañaśi wañuyarqan qaraćhaś apaykaptin. Ćaynawpaśi aśnuqa llapan waskakunakta qaraćhaś ćhäćirqan ämun-kaqman. Ćaynaw ćhaykaćiptinśi ämunqa riqsirqan kikinpa waskankuna kaqanta. Ćayśi kuśikuśpan aśnukta mas kaćhikta qararqan.

Yaćhaćikuy: Mana kikiykipa-kaqtaqa imaktapis ama apakuyću.

ILV-Huamalíes:

-kta : -ta
-naw : -nö
-ćhaw : -chö
-taq : -tä
-paq : -pä
-piqta : -pita
-yki : -ki
-śaq : -śä
-śqayki : -śayki
riqsi- : risi-
Ś : sh
Ćh : ch
Ć: s
Q: g
Ñ: n
LL: l
Ü: ö
Ï: ë
C(a/o/u): K(a/o/u)
C(e/i): S(e/i)
Z: s Ch: ch