Wäka Mićiq

Unay, unay timpućhawśi huk huyu nuna Winitu Arawku śutiyuq Qasapampa markakaqćhaw kawsañaq. Paypa makinćhawñataq huk takśa walaślla wäkanta mićipakur wïdanta pasañaq altu ulqukunakaqpa ćukllaćhaw. Tayta Arawku lichiktaś nunakunakta rantikuñaq. Ćaywanśi anća aćka qillayta qutuñaq.

Huk ćhawpi muyunśi wäkakaqpa lichinta patrunka apiykaćin. Ćaypitaś walaśkaqta ñin: --Kay uñakaqwan wäkakaqta ñuñućirquptik manam mikuytapis quśaykiću. Sumaqmi täpanki, mićinki. ¡Yaparaqtak ñuñućirqunkiman kay uñawan!

Walaśkaq sumaq manćaśqaś patrunninta rikaraykan. Hinarkurśi, walurćakurkur ñin: --Taytay, manam yaqa hapallä atipäću ni yanukuytapis, mićiytapis; yakullakta upyakurkulllam wäkakunakta aspi, aspilla pastuman atï. Ćay pastućhaw mićikaptïmi tamya ćarqalläman; pasaypam puśkarqü, manam puriktapis atipäću. Pasa, pasaypam müdanalläpis puśkarqun. ¿Imawanmi kambiyakuśaq mana müdanalläpis kaptin? Manam taytäapis mamäpis yarpapäkamanću, watukapäkamanću. Hapallätam kaćhaykapäkaman kay karu istansiyakaqćhaw. Tutućhawpis hapallämi puñukü, waqakü, suwapis qućhillamanmanćha kay wäkakunakta-- ñirkur.

Ćaypiqtaqa, patrunnin ñin: --¿Imanawpam suwakunapis wäkakunakaqta qućhiśunkiman qam mićikaptik? Manam kayćhaw suwakuna kanću, ñanqalmi qam rimakunki, ardïdinmi waqatukunki, upatukunki.— Ćaynawpa millaparkur ćay patrunnin rikun.

Ćay piqtaś wäkakaq walaśkaqta waćhaparqun altu istansiyakaqćhaw. Hinarkurñatak pukutaypa, pukutaykamuptin uña wäkakaqta kundurkaqwan qućhipakurqun. Hinaman, inti palpunaykaptin patrunnin ćhämun.

--¿Mayćhawmi kay wäkakaq waćhaśqan? --ñirkur tapun.

Pukutaypa, pukutaykamuptinmi kundurkaq wäkakaqpa wawinta qućhilläman. Hatu, hatun kundurmi kakuñaq. Ćay kundurkaqmi mikurqun uñakaqta. Tullullantan kaćhaykurqun. Walaśkaq ñin. Hinaman, patrunnin mana kriyikul tapun: --¿Maytam atirqunki uñakaqta? Rantikurqunkićh. ¡Mana kaskikullar willamay!

Walaśkaq sumaq manćaśqa rasunllanta willakun: --Manam maytapis uñakaqta atilqäću. Manam mayqantapis rantikurqäću, taytay. Qasapampa ñiśanćhawmi waćharqurqa, manam kaskiküću. Mana kriyimaptik, mana käsumaptik akućun wikta riśun rikamunaykipaq; tullunkuna kanankama śunturaykanćha Qasapampaćhaw.

Ćay piqtaqa, sumaq rawyaśqa patrunnin ñin: --¡Akućun! ¡Akućun kanallan!

Ćay piqtaś, kawallukta kawallukurkur puran Qasapampakta ripäkun. Sumaq piśipaśqaś wikta ćharqarin. Rasumpaś llapa uñakaqpa tullunkunalla ćayćhaw śunturaykañaq. Ćayraqśi huyu patrunkaq kumwinsikurqun.

Kumwinsikurkurñatak, ñin: --Rasumpamä kundurkaq uña wäkakaqta mikurquñaq, rantikurqunćha ñiraqmi yaqa. Rasumpapis kaskikurquptik manam iśkay ćhunka watapis makiypiqta yarqunkimanću.

Hinaman, walaśkaq punta ñiśqankunakta takyaykarqaćin: --Maymi kaskiküću, taytay. Ćay äri uñakaqpa tullunkunaktapis rikarqullanki.

Ćay kunakta patrunninta rikarkaćir sintimintunta śunqullanćhaw rimaśtin wäka mićiqkaq kïdakun: --Aćka wäkakunawan hapallämi waqakü. Waqakümi muyunpapis, tutapapis. Aśwan wañuküman karqa. ¿Imapaqraq yaqa kawsarqä? Yaqakta hina mikakamanman maski kundurkaqpis, atukaqpis. Pasaypam müdanalläpis ćhurakunapaq kanću. Pasaypam llakikü, pasaypam usukukü kay karu, karu qurqukunakaqpa sikinkunaćhaw. Papaćay lindukuna hina rikućikamanman, mamaćakuna hina puśakamanman huyu patrunnï makinćhaw mana ñakakunäpaq.

Sintimintunkunakta śunqullanćhaw, sumaq llakiśqa, rimanankamaś uñawan ñuñućirqun lichikaqta. Ña ñuñućipakurquptinśi patrunnin ćhämun.

Ćay piqtaqa, patrunkaq rawyaśqa ñin: --¿Upa, imapiqmi rićikaqta uñawan ñuñućirqanki? Kananmi wañućiśqayki-- ñirkurśi, sumwaypa, sunwarqun hatun karqa läsuwan.

--Papaćay , ama wañućillamayću, ama sumwallamayću-- ñirkurśi, qunqurakurkur waqaśtin huyu patrunninta mañakun.

--Yapapis ñuñućirquptik, rasumpam wañućiśqayki-- ñirkur, kawallunta sillakurkur sumaq willpam warkaqśqa patrunkaq rikun.

--¿Imapaqraq yaqa kawsarqä? ¿Imapaqraq tayta-mamä kawsaćimarqä? Ćay kunakta yarpaćhakurkur Qasapampaman wäkakunakaqta qatiykarśi, walaśkaq wiqin ćakinankama pasa, pasaypa waqakun. Ćay piqtaś, mana musyaqćhaw, yuraq kawallun sillakuqśqa huk misti rikarirqamun.

Hinamanñatak, ćay mistikaqśi payta tapun: --¿Ihu, imapiqmi allikta waqakunki, ñakakunki kayćhaw? Willamay-- ñin.

Walaśkaq waqaśtinśi willakun: --Kay altu istansiyakaqćhaw wäkakunakta mićir sumaq ñakakuśqapiqtam isisïpa waqakü. Patrunnïñatak alli huyu nuna, sumaq piña, piña. Ćay kunapiqmi waqakü, ñakakü.

--Walaśkaq willakuśqankunakta uyarirkurśi, ćay mistikaq wallaśkaqta sumaq ćhapapaykun.—

Hinarkurśi ñin: --Ihu, maymi sapatullaykipis kanću, pasaypa imallaykipis kanću. ¿Imapiqmi kayćhaw patrunniykip uywankunawan ñakakunki? Ihu, manam ćay huyu patrunniyki wañućiśunkiću. Ñanqarmi manćaćiśunki. Yaqawan aku rikuśun, aku puśakuśayki. Yaqawan ćhawahakuy, ihu. Manam yaqaćhaw ñakankiću, llapa rićka frütakunaktapis, imaymana mikuykunaktapis sumaqmi mikunki. Manam sasa ruranakta quśaykiću. Hardinkunallaktam maćanki, frütakunallaktam quraćanki.—

Ćay piqtaś, walaśkaq sumaq llakiśqa, ñin: --¿Imanawpaqraq kaśaq, taytay? Imanawpaqraq kay wäkakunakaqta kaćhaykurqüman, suwakunaću kay qatikunman.—

--Ama llakikuyću. Manam suwakunapis qatinqaću. Manam imapis pasanqaću. Kaćhaykurquy ćay piña patrunniykip wäkankunakta. Aku yaqawan rikuśun kanallanña-- ñirkurśi, ćay mistikaq walaśkaqta inkitakuykan.

Ćay piqtaqa, walaśkaqñatak ñin: --Taytay, manćakullämi patrunnïta. Mayćhawpis tinkurquptïća wañućimanman. Ćukllakaqta wäkakunawan kutinämi kaykan, kananqa ñam tamyapis śakaykamunña; runtukaqćha ćaramanqa.

--Manam tamyapis, imapis ćaraśunkiću. Aku yaqawan rikuśun. ¿Imapiqmi kayćhaw hapallayki waqakunki? Manam yaqawan ñakankiću. ¡Akućun! ¡Akućun kanallan rikuśun!-- ćay mistikaq yapapis walaśkaqta ñin. Unayraq pinsaśqanpiqta wäka mićiq walaśkaq änirqun. Ćay piqtaś, puran yuraq kawalluman sillakurkur wayra, wayralla rikurkan. Mistikaq wasinman ćharkurpaćaś walaśkaqta apaykurqun hardinninman. Walaśkaq, manćaśqaś rikaran ćay hardinkaqta.

Ćay piqtaś, walaśkaq ñin: --¡Achallaw! Tuki, tukillam kay hardinkaq kakuñaq.—

Ćay hardinkaqćhaw imaymana waytakuna, haćhakuna, frütakunapis hunta, hunta kakuñaq. Manam ima uywakunaqa ćay ćhaw tarikuñaqću. Frütakunallam wayuypa wayukullañaq, llapa läsu haćhakunallam, imaymana waytakunallam wiñay, wiñaylla muntikuñaq.

Ćay kunakta rikakurkurśi yapapis walaśkaq kuśilla ñin: --Kayćhawćha kananqa imallaktapis rurakuśqa, taytay. Manañaćh waqakuśaqću wäkakunakta altu ćukllakunaćhaw mićirkur. Kayćhawćha kakućaq, kayćhawćha kawsakuśaqpis, wañukuśaqpis.—

--Kayllaćhawmi imaktapis rurakunki imaykamapis, ihu. Ama llakikuyñaću, ama waqakuyñaću-- ñirkur, muśuq patrunnin ćhapapaykun.

--¡Rasyas taytay! ¡Rasyas papaćay ! Kananqa qamwanćha kakuśaq. Qamtaćh ima ruraytapis yanapaśayki. Qampa makiykićhawćha wañukuśaqpis. Kayćhawćha mikurpis, mana mikurpis kawsakuśaq awkiśyanäkama-- ñikurśi, yapapis waqakun.

--¡Ama waqayću, ihu! ¡Ama waqayćuäri!-- ñirkurñatak, ćay mistikaq śuqapaykun.

Ćay tuki hardinniyuq patrunninćhaw ćhunka wataktaś kumplïrqun. Allin nuna muśuq patrunnin lliw risukunaktaś yaćhaćiñaq. Ćay wanśi kawsayninta pasañaq qiśyaq wakća nunakunakta hampiśtin, marka masinkunakta yanapaśtin. Ćay mistikaq Diyusninćikćha luygu karqa, ćay piqćha ñakakuq walaśkaqta puśakurqa paypa makinćhaw karilla, hawkalla kawsakunanpaq.

Kayćhawmi ćay unay kwintukaq kamakan.

SERAFIN M. CORONEL-MOLINA Pinsilwaniya Hatun Yaćhay Wasi